معرفی صحیفه سجادیه ع یا زبور آل محمد ص
27 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان



معرفی صحیفه سجادیه ع یا زبور آل محمد ص

آنچه در پیش رو دارید، قدمی است در معرفی صحیفه سجادیه، بدان امید كه جامعه ما، ‏مخصوصا جوانان عزیز با این كتاب آشنایی بیشتری پیدا كنند و از دریای معرفت آن، ‏گوهرها به دست آورند، و دنیا و آخرت خویش را با انس گرفتن با آن برای همیشه آباد ‏كنند. ‏


مدت سیزده قرن است كه كتاب صحیفه سجادیه مونس بزرگان زهاد و صالحان و مرجع و ‏ملجا مشاهیر علما و مصنفان بوده و هست. برای آشنایی با این گنج معنوی بحث را در ‏چند بخش پی می‏گیریم. ‏

الف) سند صحیفه ‏

از نظر سندی، صحیفه سجادیه در حد تواتر بلكه فوق آن است، شیخ آقا بزرگ تهرانی در ‏این باره می‏گوید: «الصحیفة الاولی المنتهی سندها الی الامام زین العابدین... و هی من ‏المتواترات عند الاصحاب لاختصاصها بالاجازة والروایة فی كل طبقة وعصر... ; (8) ‏

صحیفه اولی كه سند آن به امام زین العابدین علیه السلام می‏رسد... از متواترات [و ‏قطعیات] نزد اصحاب است; چرا كه از ویژگی آن، این است [كه تمام اصحاب از اساتید ‏خود] اجازه نقل آن را در تمام طبقات [رجالی] و در تمام عصرها گرفته‏اند.» كار شهرت ‏سند صحیفه به جایی رسیده كه مرحوم محمد تقی مجلسی ادعا نموده است كه او در ‏نقل و روایت صحیفه یك میلیون سند دارد. (9) و همین طور شیخ محمد بن نعمان مفید ‏‏(م‏413) در ارشاد و علی بن محمد خزاز قمی، شاگرد صدوق بن بابویه (م‏381) و احمد ‏بن عیاشی (م‏401) و ابوالفضل شیبانی، و.... آن را نقل نموده‏اند، و از علمای اهل سنت ‏نیز، ابن جوزی در خصائص الائمه، و حافط سلیمان بن ابراهیم القندوزی (م 1294) در ‏ینابیع المودة از صحیفه اسم برده، بخشهایی از دعای آن را نقل نموده‏اند. (10) ‏

ابوالفضل شیبانی سندش به این صورت است: حدیث كرد ما را عامربن عیسی بن عامر ‏سیرافی در مكه در سال 381، و گفت: حدیث كرد مرا ابو محمد حسن بن محمد بن ‏یحیی بن حسن بن جعفر بن عبیدالله بن حسین بن علی بن ابیطالب علیهم السلام، ‏گفت: حدیث كرد مرا پدرم و او از عمیر بن متوكل، او از پدرش متوكل بن هارون و او از ‏یحیی بن زید، پس از شهادت پدرش در حالی كه به سوی خراسان در حركت‏بود و مردی ‏را به پایه و عقل او ندیدم.... كه او صحیفه كامله‏ای را كه دعاهای علی بن الحسین علیه ‏السلام در آن بود، به من نشان داد. (11) ‏

گذشته از كتب تاریخی و رجالی، هیچ كتاب دعای معتبری از دعاهای صحیفه سجادیه ‏خالی نیست، مانند:

1. «مصباح المتهجد» شیخ طوسی (385 - 460). ‏

‏2. «سلوك الحزین‏» قطب الدین بن سعید بن هبة الله راوندی (م‏573) كه كتابش مشهور ‏به «دعوات الراوندی‏» می‏باشد. ‏

‏3. «اختیار المصباح‏» از سید علی بن حسین بن باقی. ‏

‏4. «اقبال و جمال الاسبوع و فتح الابواب‏» سید رضی الدین علی بن طاووس (م‏589). ‏

‏5. «زوائد الفوائد» ابوالقاسم علی بن رضی الدین. ‏

‏6. «البلد الامین‏» ابراهیم بن علی كفعمی (م. 868) و.... ‏

از همه آنها گذشته، علامه مجلسی اول، به نقل آیت الله مرعشی نجفی، در بسیاری از ‏اجازات خود اشاره كرده كه او صحیفه را شفاها و بلاواسطه از حضرت حجة بن الحسن ‏صاحب الزمان علیه السلام نقل می‏كند. مجلسی می‏گوید: ‏

‏«در بین خواب و بیداری دیدم كه گویا در مسجد جامع عتیق اصفهان ایستاده‏ام و حضرت ‏مهدی علیه السلام نیز ایستاده بود. من چند مسئله را كه برایم مشكل شده بود، از ‏محضر آن حضرت پرسیدم، پس جواب آن را برایم بیان فرمود. آنگاه از كتابی كه به آن عمل ‏كنم سؤال كردم و آن حضرت مرا به مولانا محمد التاج حواله داد و من [نزد او رفتم] و از او ‏كتابی گرفتم، به نظرم آمد كه آن كتاب دعا بود، پس آن را بوسیدم و بر چشم نهادم، ولی ‏وقتی به خویش آمدم [و از خواب بیدار شدم] آن كتاب را در دست‏خود نیافتم، پس تا صبح ‏گریه كردم، فردای آن روز به دنبال «محمد تاج‏» راه افتادم تا رسیدم به «دارالبطیخ‏»، مرد ‏صالحی را كه آقا حسن نام و «تاجا» لقب داشت دیدم، به او سلام كردم، او مرا فرا خواند ‏و به كتابخانه خود برد، اولین كتابی كه به دست من داد، همان كتابی بود كه در خواب ‏دیده بودم، آنگاه شروع نمودم به گریه و گفتم همین كتاب مرا بس است. و از آنجا به نزد ‏شیخ محمد مدرس رفتم و به مقابله آن نسخه با نسخه‏ای كه جد پدر محمد مدرس از ‏روی نسخه شهید نوشته بود، پرداختم. دیدم نسخه‏ای كه حضرت صاحب الزمان به من ‏مرحمت فرموده بود، درست مطابق نسخه صحیفه شهید می‏باشد. (12) ‏

ب) نامهای صحیفه سجادیه ‏

معروف است كه «صحیفه سجادیه‏» پس از قرآن و نهج البلاغه بزرگ‏ترین گنجینه گرانبهای ‏حقایق و معارف الهی به شمار می‏رود و به نقل شیخ آقا بزرگ تهرانی به آن «اخت ‏القرآن‏»: خواهر قرآن، «انجیل اهل بیت‏»، «زبور آل محمد» و «صحیفه كامله‏» نیز گفته ‏می‏شود، (13) و قندوزی نیز چنین تعبیر نموده است: ‏

‏«فی ایراد بعض الادعیة والمناجاة التی تكون فی الصحیفة الكاملة للامام الهمام زین ‏العابدین... وهی زبور اهل البیت الطیبین علیهم السلام; (14) در بیان بعضی دعاها و ‏مناجاتهایی كه در صحیفه كامله امام زین العابدین علیه السلام آمده است... و آن زبور ‏اهل بیت پاك است.» ‏

و علت اینكه آن را «صحیفه كامله‏» نامیده‏اند، این است كه در نزد طایفه «زیدیه‏» از ‏صحیفه نسخه‏ای هست كه كامل نیست، بلكه در حدود نصف صحیفه موجود می‏باشد. ‏به این جهت، به صحیفه موجود [در دست‏شیعیان دوازده امامی] صحیفه كامله گفته ‏شده است. (15) ‏

ج) شرحهای صحیفه ‏

مرحوم علامه «شیخ آقا بزرگ تهرانی‏» در كتاب الذریعه در حدود پنجاه شرح - غیر از ‏ترجمه‏ها - بر صحیفه سجادیه نام برده است. (16) ‏

علاوه بر این شرحها، گروهی از دانشمندان گذشته و معاصر، ترجمه‏های متعددی (17) بر ‏صحیفه نگاشته‏اند، كه در این بخش به عنوان نمونه به برخی شرحها اشاره می‏كنیم: ‏

‏1. «الازهار اللطیفة فی شرح مفردات الصحیفة‏»، تالیف سید علامه محمد رضا اعرجی ‏حسینی. ‏

‏2. شرح میرزا محمد مشهدی جمال الدین طوسی صاحب دقائق التنزیل. ‏

‏3. شرح محمد علی بن محمد نصیر چهاردهی رشتی (م 1334)، صاحب كتاب «شرح ‏الوقت و القبلة‏». ‏

‏4. شرح سید افصح الدین محمد شیرازی. ‏

‏5. شرح مولا تاج الدین مشهور به (تاجا). ‏

‏6. شرح مفتی، میر محمد عباس جزائری (م 1306). ‏

‏7. شرح مولی حبیب الله كاشانی. ‏

‏8. شرح ابن مفتاح ابوالحسن عبدالله بن ابی القاسم بن مفتاح الزیدی الیمنی. ‏

‏9. شرح مولی خلیل قزوینی. ‏

‏10. شرح آقا هادی ابن مولا صالح مازندرانی. ‏

‏11. شرح مولا محمد طاهر بن حسین شیرازی. ‏

‏12. شرح سید محسن بن قاسم بن اسحاق صنعانی یمنی زیدی از علمای قرن 13. ‏

‏13. شرح سید محسن بن احمد شامی حسنی یمنی زیدی (متوفای 1251). ‏

‏14. شرح سید جمال الدین كوكبانی یمنی الاصل ساكن هند (م 1339). (18) ‏

د) مستدركات صحیفه ‏

عده‏ای از علما و دانشمندان مستدركاتی بر صحیفه نوشته‏اند. ‏

مقصود از این مستدركات، دعاهای منسوب به حضرت سجاد علیه السلام است كه در ‏صحیفه كامله نیامده است. در اینجا به برخی از آنها اشاره می‏شود: ‏

‏1. «صحیفه ثانیه‏»، تالیف شیخ محمد بن حسن الحر العاملی، صاحب وسائل الشیعه. ‏

‏2. «صحیفه ثالثه‏»، گردآوری شده توسط مورخ و رجالی معروف، میرزا عبدالله افندی، ‏صاحب كتاب ریاض العلمأ. ‏

‏3. «صحیفه رابعه‏»، تالیف محدث میرزا حسین نوری طبرسی. ‏

‏4. «صحیفه خامسه‏»، علامه محسن امین حسینی عاملی. ‏

‏5. «صحیفه سادسه‏»، تالیف شیخ محمد باقر بن محمد حسن بیرجندی قائینی. ‏

‏6. «صحیفه سابعه‏» كه توسط شیخ هادی بن عباس آل كاشف الغطأ نجفی، صاحب ‏كتاب مستدرك نوشته شده است. ‏

‏7. «صحیفه ثامنه‏»، تالیف حاج میرزا علی حسینی مرعشی شهرستانی حائری. ‏

‏8. «ملحقات صحیفه‏»، مؤلف آن شیخ محمد، معروف به تقی زیابادی قزوینی می‏باشد كه ‏از شاگردان برجسته مرحوم شیخ بهایی بوده و ملحقات را در سال 1023 به پایان رسانده ‏است. (19) ‏

ه). جایگاه صحیفه نزد علما ‏

دعاهای صحیفه علاوه بر حسن بلاغت و كمال فصاحت از علوم الهی و معارف یقینی ‏برخوردار است كه عقلها در مقابل آن رام است و فحول علما در مقابل آن سر تسلیم و ‏خضوع فرود آورده‏اند. ‏

این حقیقت‏برای صاحبدلان حقیقت‏بین بانگاهی به صحیفه آشكار می‏گردد; زیرا عبارات ‏صحیفه خود بیانگر آن است كه فوق كلام مخلوق و پایین‏تر از كلام خالق است; لذا هم از ‏دسترس اوهام جاعلان برتر و بالاتر است و هم علما و بزرگان سخت‏بدان توجه و از آن ‏ستایش كرده‏اند كه به نمونه‏هایی اشاره می‏شود: ‏

‏1. ابن شهر آشوب (م‏588) در كتاب مناقب خود می‏گوید: «وقتی در بصره نزد یكی از بلغأ ‏از فصاحت صحیفه كامله سخن به میان آمد، او گفت: من هم می‏توانم مانند آن را بر شما ‏املأ و بیان كنم. آنگاه قلم برداشت و سر به زیر افكند [و هیچ جمله‏ای نتوانست‏به زبان ‏آورد] و در همان حال سرافكندگی از دنیا رفت. (20) » ‏

‏2. در سال 1353 ه. ق مرحوم آیت الله العظمی مرعشی نجفی رحمه الله نسخه‏ای از ‏صحیفه سجادیه را برای طنطاوی، دانشمند اهل سنت و مؤلف تفسیر طنطاوی (مفتی ‏اسكندریه) به «قاهره‏» فرستاد. وی پس از دریافت و تشكر از چنان هدیه‏ای گرانبها و ‏ستایش فراوان در پاسخ نوشت: «این از بدبختی ماست كه تاكنون بر این اثر گرانبهای ‏جاوید كه از مواریث نبوت است، دست نیافته بودیم، من هر چه در آن می‏نگرم آن را از ‏گفتار مخلوق برتر و از خالق پایین‏تر می‏یابم. (21) » ‏

تعجب از این مفسر معاصر است كه لااقل به منابع اهل سنت‏به دقت توجه نكرده; چرا كه ‏امثال قندوزی قسمتهایی از صحیفه سجادیه را در كتابهای خود نقل نموده‏اند. (22) ‏

‏3. از میرزا هادی مشهدی ذاكر نقل شده كه ابن جوزی در «خصائص الائمه‏» چنین گفته ‏است: «اگر امیرالمؤمنین علی علیه السلام نبود، توحید مسلمانان و عقاید ایشان كامل ‏نمی‏شد; زیرا آنچه پیغمبر اكرم بیان فرمود، اصول عقاید و فروع مهم دین بود، ولی دقائق ‏عقائد را [همچون صفات ذات و فعل، و عینیت صفات با ذات را] مسلمانان مدیون و ریزه ‏خوار خوان نعمت امیرالمؤمنین علیه السلام و شاگردان او می‏باشند...»، آنگاه درباره امام ‏سجاد علیه السلام می‏گوید: «علی بن الحسین زین العابدین در املأ و انشأ و ‏كیفیت‏سخن گفتن و خطاب و عرض حاجت‏به پیشگاه الهی بر مسلمین حق تعلیم دارد; ‏زیرا اگر آن حضرت نبود، مسلمانان آیین سخن گفتن و عرض حوائج‏خود را به خدای متعال ‏نمی‏دانستند; لذا آن امام به مردم آموخت كه هنگام استغفار چگونه با خدا سخن بگویند و ‏در موقع درخواست‏باران رحمت‏با چه زبانی از خداوند نزول باران بخواهند، و زمان ترس از ‏دشمن چگونه به خدا پناه برده، دفع شر دشمنان را بخواهند... (23) » ‏

و) مروری بر دعاهای صحیفه ‏

صحیفه سجادیه تنها شامل راز و نیاز با خدا وبیان حاجت در پیشگاه وی نیست، بلكه ‏دریایی بیكران از علوم و معارف اسلامی است كه طی آن مسائل عقیدتی، فرهنگی، ‏اجتماعی، سیاسی و پاره‏ای از قوانین طبیعی و احكام شرعی در قالب دعا مطرح و بیان ‏شده است. ‏

در بخش ارتباط با خداوند طبق مقتضای زمانهای مختلف و احوال گوناگون دعاهایی بیان ‏شده است، برخی دعاهای آن سالی یكبار، همچون دعای عرفه و وداع ماه رمضان، و ‏برخی هر ماه یكبار، مانند دعای دیدن هلال، و برخی در هفته و برخی برای هر شبانه روز ‏قرار داده شده است. ‏

صحیفه سجادیه مشتمل بر 54 دعا است كه فهرست عناوین آن بدین شرح است: ‏

‏1. ستایش خداوند كه با كلمه «حمد» شروع و با كلمه «حمید» پایان می‏یابد. ‏

‏2. درود بر محمد و خاندان او. ‏

‏3. درود و صلوات بر فرشتگان نگه دارنده عرش و سایر فرشتگان مقرب، همچون اسرافیل، ‏میكائیل، جبرئیل، روح، ملك الموت، منكر، نكیر و.... ‏

‏4. درود و صلوات و درخواست رحمت‏برای پیروان و ایمان آورندگان به پیامبران. ‏

‏5. دعای حضرت برای خود و دوستانش. ‏

‏6. دعا هنگام صبح و شام. ‏

‏7. دعا هنگامی كه پیشامدها و حوادث مهمی پیش آید و نیز به هنگام غم و اندوه. ‏

‏8. پناه بردن به خداوند از ناپسندیها، بدی اخلاق و كردارهای زشت و نكوهیده. ‏

‏9. در اشتیاق به درخواست آمرزش از خداوند. ‏

‏10. پناه بردن به درگاه خداوند. ‏

‏11. درخواست عاقبت‏به خیری. ‏

‏12. اقرار به گناه و درخواست توبه و بازگشت. ‏

‏13. درخواست‏حوائج از خداوند. ‏

‏14. هنگامی كه انسان ستمی می‏بیند و یا از ستمكاران كار ناخوشایندی می‏بیند. ‏

‏15. هنگام بیماری، اندوه و گرفتاری. ‏

‏16. درخواست عفو از گناهان و عیبها. ‏

‏17. درخواست دفع شر شیطان و پناه بردن به خداوند از دشمنی و مكر او. ‏

‏18. دعا پس از رفع خطر و برآورده شدن سریع حاجت. ‏

‏19. درخواست‏باران هنگام خشكسالی. ‏

‏20. درخواست مكارم اخلاق و كردارهای پسندیده از خداوند. ‏

‏21. دعا هنگام حزن و اندوه. ‏

‏22. دعا هنگام رنج و سختی و دشوار شدن كارها. ‏

‏23. دعا هنگام درخواست تندرستی و سپاس بر آن. ‏

‏24. دعا برای پدر و مادر. ‏

‏25. دعا درباره فرزندان. ‏

‏26. همسایگان و دوستان. ‏

‏27. دعا برای رزمندگان و مرزداران كشور اسلامی. ‏

‏28. هنگام پناه بردن به خدا. ‏

‏29. دعا هنگام تنگدستی. ‏

‏30. كمك خواستن بر پرداخت قرض. ‏

‏31. توبه و بازگشت‏به خدا. ‏

‏32. دعا بعد از نماز شب. ‏

‏33. درخواست‏خیر و نیكی. ‏

‏34. دعا هنگام گرفتاری به بلا و یا هنگامی كه مبتلا به گناهی را می‏بیند. ‏

‏35. خشنودی از خداوند هنگام دیدن دنیا داران. ‏

‏36. دعا هنگامی كه انسان به ابرها می‏نگرد و رعد و برق آسمان را مشاهده می‏كند. ‏

‏37. اعتراف به ناتوانی از ادای شكر الهی. ‏

‏38. دعای عذر خواهی از كوتاهی در ادای حقوق بندگان. ‏

‏39. درخواست عفو و رحمت الهی. ‏

‏40. دعا هنگام مرگ دیگران و یاد مرگ. ‏

‏41. درخواست پرده پوشی و نگه داری از گناه. ‏

‏42. هنگام ختم قرآن. ‏

‏43. هنگام دیدن هلال ماه. ‏

‏44. دعای اول رمضان. ‏

‏45. دعای وداع ماه رمضان. ‏

‏46. دعای روز عید فطر و جمعه. ‏

‏47. دعای روز عرفه (نهم ذی حجه). ‏

‏48. دعای روز جمعه و روز عید قربان. ‏

‏49. دعا برای دفع مكر و شر شیطان. ‏

‏50. ترس عاقلان از خدا. ‏

‏51. تضرع و زاری در پیشگاه الهی. ‏

‏52. اصرار به درخواست از خدای متعال. ‏

‏53. در مقام كوچكی در پیشگاه الهی. ‏

‏54. دعا برای دور شدن اندوهها. ‏

ح) نمی‌از یم صحیفه ‏

اشاره شد كه صحیفه تنها شامل راز و نیاز... نیست، بلكه ابعاد سیاسی، اجتماعی و ‏فرهنگی و عقیدتی نیز دارد. حضرت در ضمن دعاها، مباحث‏سیاسی بویژه مسئله ‏‏«امامت‏» و رهبری جامعه اسلامی را مطرح كرده كه به نمونه‏هایی از آن اشاره می‏شود:

‏1. امام سجاد علیه السلام در دعای بیستم (دعای مكارم الاخلاق) چنین می‏گوید: ‏

‏«خدایا! بر محمد و آل او درود بفرست و مرا بر آنكه بر من ستم روا دارد، دستی (نیرویی) ‏و بر آنكه با من ستیزه جوید، زبانی [و برهانی] و بر كسی كه با من دشمنی و عناد ورزد، ‏پیروزی عطا كن، و در برابر آن كس كه نسبت‏به من، به حیله گری و بد اندیشی بپردازد ‏راه و تدبیر و در برابر كسی كه بر من آزار رساند، نیرو عنایت كن و در برابر عیب جویانی كه ‏بر من عیب جویی و ناسزا گویی می‏كنند، توان تكذیب [و رد سخنان آنها] و در برابر خطر ‏تهدید دشمنان، به من امنیت عطا فرما...» (24) ‏

در واقع، این بخش از دعا شكوائیه‏ای است از حضرت در برابر زورگوییهای حكومت و ‏كارگزاران عبدالملك; نظیر «هشام بن اسماعیل مخزومی‏» حاكم مدینه، و از این جهت‏بار ‏سیاسی دارد. ‏

‏2. در دعای چهل و هشتم كه مربوط به عید قربان و روز جمعه است، چنین می‏خوانیم: ‏

‏«خدایا! این مقام [خلافت و رهبری امت كه اقامه نماز جمعه و عید و ایراد خطبه از شئون ‏آن است] مخصوص جانشینان و برگزیدگان تو، و این پایگاهها، از آن امنای تو است، كه ‏آنان را در رتبه بالایی قرار داده‏ای، ولی ستمگران [همچون خلفای اموی] آن را به زور، ‏غصب و تصاحب كرده‏اند... تا آنجا كه برگزیدگان و خلفای تو مغلوب و مقهور [و مجبور به ‏سكوت] گشته‏اند، در حالی كه می‏بینند احكام تو تغییر یافته، كتاب تو از صحنه عمل دور ‏افتاده، فرائض و واجبات دستخوش تحریف گشته، و سنت (و راه و رسم) پیامبرت متروك ‏گشته است. خدایا! دشمنان بندگان برگزیده‏ات از اولین و آخرین و همچنین اتباع و ‏پیروانشان و همه كسانی را كه به كارهای آنان راضی هستند، لعنت كن و از رحمت‏خود ‏دور ساز....» (25) ‏

در این دعا امام سجاد علیه السلام با صراحت از مسئله امامت و رهبری امت كه ‏اختصاص به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام دارد و غصب شدن آن توسط ‏ستمگران یاد می‏كند و بدین ترتیب، مشروعیت‏حكومت‏بنی امیه و حتی خلفای اول را ‏نفی می‏كند. ‏

‏3. در دعای عرفه (دعای چهل و هفتم) چنین می‏گوید: «پروردگارا! درود فرست‏به پاك‏ترین ‏افراد خاندان پیامبر كه آنان را برای رهبری امت و اجرای اوامر خود برگزیده‏ای و آنان را ‏خزانه داران علمت، نگهبانان دینت، جانشینان خود در زمین، و حجتهای خویش بر بندگانت ‏قرار داده‏ای، و به خواست‏خود، آنان را از هر گونه پلیدی یكباره پاك كرده‏ای و آنان را وسیله ‏ارتباط با خود و راه بهشت‏خویش قرار داده‏ای... خدایا! تو در هر زمان دین خود را به وسیله ‏امامی تایید فرموده‏ای كه او را برای بندگانت رهبر و پرچمدار، و در جهان گیتی مشعل ‏هدایت قرار داده‏ای، پس از آنكه او را با ارتباط غیبی، با خود مرتبط ساخته‏ای و او را ‏وسیله خشنودی خود قرار داده‏ای و پیروی از او را واجب كرده‏ای، و از نافرمانی او بیم ‏داده‏ای، و به اطاعت از اوامر و پذیرش نهی او دستور داده‏ای، و مقرر داشته‏ای كه هیچ ‏كس از او سبقت نگیرد، و هیچ كس از پیروی او واپس نماند [و سرپیچی ننماید]... (26).» ‏

حضرت در این دعا با بیان نقش و موقعیت ویژه رهبران الهی و امامان از خاندان نبوت و ‏امتیازهای آنان با دقت تمام شروعیت‏حكومت زمامداران وقت را نشانه رفته و نشان داده ‏است كه مشروعیت‏حكومت‏با انتخاب الهی به دست می‏آید، نه از طریق زور و قدرت و نه ‏حتی از راه جمع آوری آرای مردم. ‏

حسن ختام كلام را گوشه‏هایی از دعای آن حضرت برای مرزداران و هشدارهایی كه بیان ‏می‏فرماید، قرار می‏دهیم: ‏

‏4. در دعای بیست و هفتم چنین آمده: «خدایا! بر محمد و آلش درود [و رحمت] فرست و ‏مرزهای مسلمانان را به عزت خویش نفوذ ناپذیر گردان و مرزداران را با قدرت خویش تقویت ‏فرما و عطایای آنها را از [خزانه] توانگری خود سرشار ساز. ‏

بارالها! بر محمد و آل محمد درود فرست و عده [مرزداران] را افزون نموده، اسلحه آنها را ‏بران، حوزه‏های آنان را حراست نمای و نقاط حساس جبهه‏های آنان را محكم كن و در بین ‏آنها الفت [و همكاری] قرار ده و كارشان رابه خوبی روبه راه كن... و مشكلاتشان را با ‏نصرت خویش حل نموده، با پایداری و صبر تقویتشان كن، و چاره جوییهای دقیق [به ‏ایشان برای مقابله با دشمن] بیاموز... و هنگام برخورد با دشمن فكر دنیای فریبنده را از ‏یادشان ببر و اندیشه ثروت اندوزی و جمع مال را از دلهای آنها بزدای... و با عشق به ‏آخرت و بهشت دمسازشان كن.... (27) » ‏

سید جواد حسینی

‏1) محمد بن یعقوب كلینی، اصول كافی، (تهران، مكتبة الصدوق)، 1381 ه. ق، ج‏1، ‏ص‏467، و شیخ مفید، الارشاد، (قم، مكتبة بصیرتی)، ص‏256. ‏

‏2) سید محمد رضا حسینی جلالی، تدوین السنه الشریفه، (مكتب الاعلام الاسلامی، ‏قم، 1418ق، ص‏151). ‏

‏3) علی بن شعبه، تحف العقول، (بیروت، مؤسسة الاعلمی، 1394ق)، ص‏255. ‏

‏4) ابوالعباس نجاشی، رجال النجاشی، (قم، مكتبة الداوری)، ص‏116. ‏

‏5) الكافی، (دارالكتب الاسلامیه، 1366)، ج‏8، ص‏17. ‏

‏6) رجال النجاشی، همان، ص‏157. ‏

‏7) همان، ص 115 - 116. ‏

‏8) آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، (تهران، المكتبة الاسلامیه)، ج‏15، ‏ص‏18 - 19. ‏

‏9) صحیفه سجادیه، ترجمه سید صدرالدین بلاغی، با مقدمه‏ای از آیت الله مرعشی ‏نجفی، (تهران، دارالكتب الاسلامیه)، ص‏9 مقدمه. ‏

‏10) ر. ك: سلیمان بن ابراهیم قندوزی، ینابیع المودة، (نجف، مكتبة الحیدریة، 1384 ه. ‏‏1965 م) ج‏1 - 2، ص‏599. ‏

‏11) مقدمه آیت الله مرعشی بر صحیفه سجادیه، (همان)، ص‏8 - 9، مقدمه. ‏

‏12) همان، ص‏27 - 29 مقدمه، با تلخیص و تغییر. ‏

‏13) الذریعه، همان، ج‏15، ص‏18 - 19. ‏

‏14) ینابیع المودة (همان)، ص‏599. ‏

‏15) مقدمه آیت الله مرعشی نجفی بر صحیفه، (همان)، ص‏46 مقدمه. ‏

‏16) الذریعه، (همان)، ج‏3، ص 345 - 359. ‏

‏17) مانند ترجمه الهی قمشه‏ای، فیض الاسلام، ابوالحسن شعرانی، محمد آیتی، و ‏ترجمه سید احمد فهری و حسین انصاریان و.... ‏

‏18) همان، ص‏345 - 359 و ر. ك: مقدمه آیت الله مرعشی نجفی، (همان)، ص‏33 - 35 ‏مقدمه. ‏

‏19) همان، ص‏41 - 43. ‏

‏20) همان، ص‏13 مقدمه. ‏

‏21) همان، ص‏37 مقدمه، و ر. ك: مهدی پیشوایی، سیره پیشوایان، (قم، مؤسسه امام ‏صادق علیه السلام)، ص‏270 - 271. ‏

‏22) ینابیع المودة، (همان)، ص‏599 - 630. ‏

‏23) مقدمه آیت الله مرعشی بر صحیفه، (همان)، ص‏43 - 45. ‏

‏24) صحیفه سجادیه، (همان)، ص‏102 - 103. ‏

‏25) همان، ص‏281 - 282. ‏

‏26) همان، ص‏254 - 256. ‏

‏27) همان، ص‏40 - 41، دعای 41. ‏

http://tebyan.net/newindex.aspx?pid=58646

http://nasimemarefat.parsiblog.com/

وبگاه نسیم معرفت درخدمت شما