حرمت شراب در قرآن
491 بازدید
تاریخ ارائه : 11/17/2014 10:38:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

حرمت شراب در قرآن

تفسير نمونه جلد 2 صفحه 116
آيه 219 - 220
آيه و ترجمه
يَسئَلُونَك عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كبِيرٌ وَ مَنَفِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُمَا أَكبرُ مِن نَّفْعِهِمَا وَ يَسئَلُونَك مَا ذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِك يُبَينُ اللَّهُ لَكُمُ الاَيَتِ لَعَلَّكمْ تَتَفَكَّرُونَ(219)
فى الدُّنْيَا وَ الاَخِرَةِ وَ يَسئَلُونَك عَنِ الْيَتَمَى قُلْ إِصلاحٌ لَّهُمْ خَيرٌ وَ إِن تخَالِطوهُمْ فَإِخْوَنُكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصلِح وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لاَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ(220)

  ترجمه :

219 - درباره شراب و قمار از تو سؤ ال مى كنند، بگو: در آنها گناه و زيان بزرگى است ، و منافعى (از نظر مادى ) براى مردم در بر دارد، (ولى ) گناه آنها از نفعشان بيشتر است .
و از تو مى پرسند چه چيز انفاق كنند؟ بگو: از مازاد نيازمندى خود.
اين چنين خداوند آيات را براى شما روشن مى سازد، شايد انديشه كنيد!
220 - (تا انديشه كنيد) درباره دنيا و آخرت ! و از تو درباره يتيمان سؤ ال مى كنند، بگو: ((اصلاح كار آنان بهتر است . و اگر زندگى خود را با زندگى آنان بياميزيد، (مانعى ندارد؛) آنها برادر (دينى ) شما هستند)). (و همچون يك برادر با آنها رفتار كنيد!) خداوند، مفسدان را از مصلحان ، باز مى شناسد. و اگر خدا بخواهد، شما را به زحمت مى اندازد؛ (و دستور مى دهد در عين سرپرستى يتيمان ، زندگى و اموال آنها را بكلى از اموال خود، جدا سازيد، ولى خداوند چنين نمى كند؛) زيرا او توانا و حكيم است .

  شان نزول :

درباره شاءن نزول آيه اول گفته اند گروهى از ياران پيامبر خدمتش آمدند و عرض كردند: حكم شراب و قمار را كه عقل را زائل و مال را تباه مى كند بيان فرما! آيه نخست نازل شد و به آنها پاسخ داد.
تفسير نمونه جلد 2 صفحه 117
و در شاءن نزول آيه دوم در تفسير قمى از امام صادق (عليه السلام ) و در مجمع البيان از ابن عباس چنين نقل شده است :
هنگامى كه آيه ((و لا تقربوا مال اليتيم الا بالتى هى احسن )) (و به مال يتيم جز به بهترين طريق نزديك نشويد) و آيه ((ان الذين ياكلون اموال اليتامى ظلما انما ياكلون فى بطونهم نارا و سيصلون سعيرا)) (كسانى كه اموال يتيمان را از روى ظلم و ستم مى خورند، تنها آتش مى خورند و به زودى به آتش سوزانى مى سوزند)) نازل شد، كه در آن از نزديك شدن به اموال و دارايى يتيمان مگر در صورتى كه براى آنان نفعى داشته باشد، و نيز از خوردن اموال آنان نهى شده ، مردمى كه يتيمى در خانه داشتند، از كفالت وى فاصله گرفتند و او را به حال خود گذاشتند، و حتى گروهى آنان را از خانه خود بيرون كردند، و آنها كه بيرون نكردند، در خانه براى آنان وضعى به وجود آورده بودند كه كمتر از بيرون كردن نبود، زيرا غذاى او را كه از مال خودش ‍ تهيه مى شد، با غذاى خود مخلوط نمى كردند، و حتى جداگانه براى آنان غذا مى پختند و پس از آنكه آن يتيم در گوشه اى از اطاق غذاى مخصوص خويش را مى خورد، زيادى آن را اگر اضافه مى آمد، براى او ذخيره مى كردند تا دفعه بعد بخورد و اگر فاسد مى شد به دور مى ريختند.
همه اين كارها براى آن بود كه گرفتار مسؤ وليت خوردن مال يتيم نشده باشند اين عمل هم براى سرپرستان و هم براى يتيمان مشكلات فراوانى به بار مى آورد، به دنبال اين جريان آنها خدمت پيامبر رسيده و از اين طرز عمل سؤ ال كردند در پاسخ آنها اين آيه نازل شد.
تفسير نمونه جلد 2 صفحه 118

 تفسير:

پاسخ به چهار سؤ ال
آيه اول از دو سؤ ال درباره شراب و قمار شروع مى شود، مى فرمايد: از تو درباره شراب و قمار سؤ ال مى كنند (يسئلونك عن الخمر و الميسر).
((خمر)) در لغت در اصل به گفته ((راغب )) به معنى پوشانيدن چيزى است و لذا به چيزى كه با آن مى پوشانند ((خمار)) گفته مى شود هر چند خمار معمولا به چيزى گفته مى شود كه زن سر خود را با آن مى پوشاند.
در معجم مقاييس اللغه نيز براى ((خمر)) يك ريشه ذكر كرده كه دلالت بر پوشاندن و اختلاط و آميزش در پنهانى مى كند و از آنجا كه شراب عقل انسان را مى پوشاند به آن خمر گفته شده زيرا سبب مستى است و مستى پرده اى بر روى عقل مى افكند و نمى گذارد انسان خوب و بد را تشخيص دهد.
((خمر)) در اصطلاح شرع به معنى شراب انگور نيست بلكه به معنى هر مايع مست كننده است خواه از انگور گرفته شده باشد و يا از كشمش يا خرما و يا هر چيز ديگر، هر چند در لغت براى هر يك از انواع مشروبات الكلى اسمى قرار داده شده است .
((ميسر)) از ماده ((يسر)) گرفته شده كه به معنى سهل و آسان است ، و از آنجا كه ((قمار)) در نظر بعضى از مردم وسيله آسانى براى نيل به مال و ثروت است به آن ميسر گفته شده است .
سپس در جواب مى فرمايد: ((بگو در اين دو گناه بزرگى است و منافعى (از نظر ظاهر و جنبه مادى ) براى مردم دارد ولى گناه آنها از نفعشان بيشتر است )) (قل فيهما اثم كبير و منافع للناس و اثمهما اكبر من نفعهما).
با توجه به اينكه جامعه عرب جاهلى بسيار آلوده به شراب و قمار بوده حكم تحريم اين دو به طور تدريجى و در چند مرحله نازل شده و اگر نرمش و مدارائى در

تفسير نمونه جلد 2 صفحه 119
لحن آيه مشاهده مى شود به خاطر همين معنى است .
در اين آيه منافع و زيانهاى اين دو با هم مقايسه شده و برترى زيانها و گناه سنگين آن بر منافع آنها مورد تصريح قرار گرفته است مسلما منافع مادى كه احيانا از طريق فروش شراب يا انجام قمار حاصل مى شود و يا منافع خيالى كه به خاطر تخدير حاصل از مستى شراب و غفلت از هموم و غموم و اندوه ها به دست مى آيد در برابر زيانهاى فوق العاده اخلاقى و اجتماعى و بهداشتى اين دو بسيار ناچيز است .
بنابراين هيچ انسان عاقلى به خاطر آن نفع كم به اين همه زيان تن در نمى دهد.
((اثم )) به گفته معجم مقاييس اللغة در اصل ، به معنى كندى و عقب افتادن است ، و از آنجا كه گناهان ، انسان را از رسيدن به خيرات ، عقب مى اندازد اين واژه بر آن اطلاق شده است ، بلكه در بعضى از موارد از آيات قرآن غير اين معنى (كندى و تاخر) مناسب نيست ، مانند: و اذا قيل له اتق الله اخذته العزة بالاثم ؛ ((و هنگامى كه به او گفته شود، تقوا پيشه كن ، غرور، و مقامات موهوم او را از وصول به تقوا، كند مى سازد)).
به هر حال ، اثم به هر كار و هر چيزى گفته مى شود كه حالتى در روح و عقل به وجود مى آورد، و انسان را از رسيدن به نيكيها و كمالات باز مى دارد، بنابراين وجود ((اثم كبير)) در شراب و قمار، دليل بر تاثير منفى اين دو در رسيدن به تقوا و كمالات معنوى و انسانى است كه شرح آن در نكته ها خواهد آمد.

**************************************

 حرمت شراب در قرآن

خوردن مشروب در همه اديان الهي حرام بوده و اگر در مسيحيت اين عمل رايج و جايز است در اثر انحراف از تعاليم آسماني انجيل و حضرت عيسي(ع) مي باشد.
در اسلام نيز خوردن شراب از اول حرام بوده ولي زمينه هاي رواني و اجتماعي و فرهنگي براي بيان حکم حرمت فراهم نبوده و به همين خاطر حکم قطعي تحريم شراب يک باره براي اعراب جاهلي و مشرک نازل نگرديد بلکه به تدريج و در طي مراحلي با فراهم کردن زمينه هاي روحي و فکري و اجتماعي حکم قطعي حرمت شراب براي مردم بيان شد.
نخست در بعضي سوره هاي مکي اشاراتي به زشتي شرب خمر شده است چنان که در آيه 67 سوره نحل آمده است: «و من الثمرات النخيل والاعناب تتخذون منه سکرا و رزقا حسنا؛ از ميوه هاي درخت نخل و انگور، مسکرات و روزي هاي پاکيزه فراهم مي سازيد» در اينجا «سکر» يعني مسکر و شرابي را که از انگور و خرما مي گرفتند، درست در مقابل رزق حسن قرار داده است و آن را نوشيدني ناپاک و آلوده شمرده است.
ولي عادت زشت شرابخواري عميق تر و ريشه دار از آن بود که با اين اشاره ها ريشه کن شود به علاوه شراب بخشي از درآمدهاي اقتصادي آنها را تشکيل مي داد، به همين خاطر وقتي که مسلمانان به مدينه منتقل شدند و نخستين حکومت اسلامي تشکيل شد، دومين دستور در زمينه منع شراب خواري به صورت قاطع تري نازل گشت تا افکار را براي تحريم نهايي آماده تر سازد: «يسئلونک عن الخمر والميسر قل فيهما اثم کبير و منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما؛ از تو درباره شراب و قمار مي پرسند.
به آنها بگو در اين دو گناه بزرگ و منفعت هايي براي مردم است ولي گناه و زيان آنها از نفع و سودشان بيشتر است» (بقره، آيه 219). به دبنال آن در آيه 43 سوره نساء به مسلمانان صريحا دستور داده شد که در حال مستي هرگز نماز نخوانند تا بدانند با خداي خود چه مي گويند: «يا ايها الذين آمنوا لا تقربوا الصلوه و انتم سکاري حتي تعلموا ما تقولون» البته مفهوم اين آيه آن نبود که در غير نماز، نوشيدن شراب مجاز بود، بلکه برنامه همان تحريم تدريجي و گام به گام بود. آشنايي مسلمانان با احکام اسلام و آمادگي فکري آنها براي ريشه کن کردن اين مفسده بزرگ اجتماعي که در اعماق وجود آنها نفوذ کرده بود سبب گرديد دستور نهايي با صراحت کامل و بيان قاطع نازل گردد: «يا ايها الذين امنوا انما الخمر والميسر والانصاب والازلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه لعلکم تفلحون؛ اي کساني که ايمان آورده ايد، شراب و قمار و بت ها و ازلام (که نوعي بخت آزمايي بوده) پليد و از عمل شيطان مي باشند از آنها دوري کنيد تا رستگار شويد» (مائده، آيه 90). در آيه بعد يعني آيه 91 سوره مائده برخي زيان هاي آشکار شراب و قمار بيان شده است: «انما يريد الشيطان ان يوقع بينکم العداوه والبغضاء في الخمر و الميسر و يصدکم عن ذکر الله و عن الصلوه فهل انتم منتهون؛ شيطان مي خواهد از راه شراب و قمار بذر دشمني و کينه و عداوت را در ميان شما بکارد و از نماز و ياد خدا باز دارد، آيا شما خودداري خواهيد کرد؟»
در قرآن كريم آيات بسياري درباره شراب نازل شده است كه ما به برخي از آنها اشاره مي كنيم:

حرمت شراب
در رابطه با حرمت شراب گفتني است كه بيان احكام در صدر اسلام به صورت تدريجى بوده است. چون پذيرش لازم براى بيان دفعى وجود نداشته است. از همين ‏رو در آيه 219 سوره بقره، «يسئلونك عن الخمر و الميسر قل فيهما اثم كبير و منافع للناس و اثمهما اكبر من نفعهما و يسئلونك ما ذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الايات لعلكم تتفكرون» ابتدا نفع و ضررهاى مسكرات و اين كه مضار آن بيشتر از منافع آن است بيان گرديده ولى بعدا در آيه 90 سوره مائده حرمت آن به طور كلى بيان گرديده است.
در اينجا چند مسئله بايد مورد توجه قرار گيرد:
الف. بايد گفت كه مسئله حرمت خمر و شراب، در همه اديان الهي حرام بوده، و هيچ آييني كه از تحريف بشر مصون مانده باشد، شرب خمر را جايز نمي‌داند. روايتي از امام رضا عليه السلام نقل شده است كه فرمودند: ما بعث الله نبيا الا بتحريم الخمر... (صدوق، التوحيد) خداوند هيچ پيامبري را مبعوث نكرد، مگر آنكه شراب را در شريعت او حرام نمود. بنابراين تصور اين كه حرمت شراب فقط مربوط به دين اسلام است، تصوري نادرست مي‌باشد و اينكه امروزه در برخي اديان شرب خمر را حلال مي‌شمارند، اين خود يكي از نشانه‌هاي تحريف‌هايي است كه در آيين‌هاي الهي به دست بشر صورت گرفت (ر.ك: ذبيح الله محلاتي، ساحل نجات در مضرات شراب، ترياك، قمار، موسيقي، تهران، 1332) كه نمونة بارز آن را مي‌توان در دين يهود، و همين طور در تحريفاتي كه در دين مسيح توسط پولس قديس صورت يافت، پي‌گرفت.
ب. بايد دانست احكام الهي براساس مصالح و مفاسد است يعني حلاليت نشانه مصلحت و فايده داشتن آن براي انسان است و حرمت نشانه مفسده و ضرري است كه آن براي انسان دارد.
البته احكام الهي مورد وضعي است و ممكن است بنا بر مصالح مهمتر و يا به دلايل ويژه ديگري مدتي براي برخي مردم ابلاغ نشود و يا واجب نشود مانند ماهي‏گيري كه كاري حلال است ولي روزهاي شنبه براي يهوديان حرام شده است. اما اين گونه موارد با حرمت ذاتي برخي چيزها مانند گوشت، خون و شراب فرق مي كند.
ج. ضرر و زيان فردي و اجتماعي شراب بر کسي پوشيده نيست، هر چند ممکن است منافع زودگذر و اندکي داشته باشد چنان که قرآن کريم هم تصريح فرموده است: «يسئلونک عن الخمر والميسر قل فيهما اثم کبير و منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما»؛ درباره شراب و قمار از تو مي پرسند، بگو: در آن دو گناهي بزرگ و سودهايي براي مردم است و[لي] گناهشان از سودشان بزرگتر است» (بقره، آيه 219).
و نيز در آيه 90 و 91 از سوره مائده، قمار بازي و مي گساري اعمالي پليد و از ابزار شيطان معرفي شده است.
ضررهاي بس گراني كه بر اثر شراب خواري بر روح و جسم انسان وارد مي شود، به گونه اي: «انما الخمر والميسر والانصاب والازلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه...» است كه فغان دانشمندان، روان شناسان و پزشكان جوامع غربي را درآورده است، در اينجا نظريه دانشمندان را در مورد زيان هاي شراب به طور فشرده بيان مي كنيم:
1. اثر الكل در عمر انسان؛ يكي از دانشمندان مشهور غرب اظهار مي دارد كه هرگاه از جوانان 21 ساله تا 23 ساله معتاد به مشروبات الكلي، 51 نفر بميرند، در مقابل از جوان هاي غير معتاد، 10 نفر هم تلف نمي شوند.
دانشمند مشهور ديگري ثابت كرده است كه جوان هاي 20 ساله، كه انتظار مي روند پنجاه سال عمر كنند در اثر نوشيدن الكل، بيشتر از 35 سال عمر نمي كنند.
2. اثر الكل در نسل بشر؛ دانشمندان به تجربه ثابت كرده اند، كسي كه در حين انقاد نطفه مست است، 35 درصد از عوارض الكليسم حاد را به فرزند خود منتقل مي كند و اگر زن و مرد هر دو مست باشند، صد در صد عوارض حاد در بچه ظاهر مي شود، براساس آماري كه در اين زمينه وجود دارد، كودكاني كه زودتر از وقت طبيعي به دنيا آمده اند، از پدران و مادران الكلي 45 درصد و از مادران الكلي 31 درصد و از پدران الكلي 17 درصد بوده اند. كودكاني كه هنگام تولد توانايي زندگي را ندارند، از پدران الكلي 6 درصد و از مادران الكلي 45 درصد و نيز كودكاني كه فاقد نيروي كافي عقلايي و روحي بوده اند، از مادران الكلي 75 درصد و از پدران الكلي نيز 75 درصد بوده است.
3. اثر الكل در اخلاق؛ در شخص الكلي عاطفه خانوادگي و محبت نسبت به زن و فرزند ضعيف مي شود، به طوري كه مكرر ديده شده كه پدراني، فرزندان خود را با دست خود كشته اند.
4. زيان هاي اجتماعي الكل؛ طبق آماري كه «انيستتوي» پزشكي قانوني شهر «نيون» در 1961 تهيه نموده است، جرايم اجتماعي الكليست ها از اين قرار است:
مرتكبين قتل هاي عمومي 50 درصد. ضرب و جرح ها در اثر نوشيدن الكل 8/77 درصد. سرقت هاي مربوط به الكليست ها 5/88 درصد. جرايم جنسي مربوط به الكليست ها 8/88 درصد مي باشد. اين آمار نشان مي دهد كه اكثريت قاطع جنايات و جرايم بزرگ در حال مستي روي مي دهد. خلاصه ضررهاي شراب آن قدر زياد است كه به گفته يكي از دانشمندان اگر دولت ها ضمانت كند درب نيمي از ميخانه ها را ببندند، مي توان ضمانت كرد كه از نيمي از بيمارستان ها و تيمارستان ها بي نياز شويم». (ناصر مكارم شيرازي، تفسير نمونه، ج 2، ص 74، تهران، دارالكتب، چاپ پانزدهم، 1362).R>به خاطر همين آثار منفي و خانمانسوز شراب خواري است كه اسلام آن را تحريم كرده و آياتي بر مذمت ميگساري نازل شده است (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 1/100117276)

http://www.quran.porsemani.ir/node/4206

http://nasimemarefat.parsiblog.com/

وبگاه نسیم معرفت درخدمت شما