یادی از استاد علامه محمدباقر محمودی ره
26 بازدید
تاریخ ارائه : 9/15/2014 12:52:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

يادي از استاد علامه محمدباقر محمودي ره

نويسنده: رسول جعفريان

 علامه استاد محمدباقر محمودي از خطه فارس و از روستاي علامرودشت از توابع لامرد است كه به سال ۱۳۴۱ق / ۱۳۰۲ش در خانداني اهل علم و دانش دوست متولد شد. به همين دليل از نوجواني عشق تحصيل علوم ديني در سر داشت. زماني مصمم به تحصيل در نجف شد و به دليل مشكلات مالي با پاي پياده قصد راه كرد تا خود را به بوشهر رسانده از طريق دريا به آبادان برود و سپس عازم كربلا و آنگاه نجف شود و چنين كرد. وي خود شرح داستان عزيمتش را به نجف در چندين صفحه نوشته و با شرح دشواري هاي راه و اين كه پياده و روستا به روستا را طي كرده تا به بندر بوشهر رسيده عشق و علاقه وافر خود را براي تحصيل در سنين نوجواني نشان داده است. اين خاطرات به عنوان زندگي خودنوشت وي در پايان كتاب «عشق و ايثار» كه كارنامه علمي ايشان است، درج شده است. مرحوم استاد با رسيدن به نجف مشغول تحصيل شده و سال هاي متمادي در محضر بزرگاني چون آيات: حكيم، اصطهباناتي، شاهرودي و شيخ حسين حلي و... مشغول علم آموزي شده است. اما استاد محمودي به رغم آنكه دروس حوزوي را نزد اساتيد برجسته نجف خواند، حرفه اصلي خويش را پژوهش در متون كهن حديثي و تاريخي قرار داد.
    
    اين امر از آن روي بود كه بخش مهمي از سال هاي جواني خويش را در نجف در محضر اساتيد بزرگي چون علامه شيخ آقابزرگ طهراني و علامه اميني سپري كرد. به همين دليل حوزه پژوهش اين بزرگمرد دانشي، تحقيق در متون تاريخي و حديثي در قالبي بسيار شايسته، همراه با حواشي ممتع و فهارس دقيق و درست در جهت تقويت فرهنگ علمي شيعه بود. همان هدفي كه آن بزرگواران داشتند. حاصل ده ها سال تلاش علمي ايشان، انتشار ده ها عنوان كتاب و طبعاً ميراث عظيمي است كه امروز و فردا مي تواند دستمايه محققان و نويسندگان و علاقه مندان به فرهنگ اسلامي باشد. استاد محمودي در عرصه تحقيق متون و تأليف، هر دو فعال بود و آثار گرانبهايي را براي جامعه علمي ما به يادگار گذاشت. در اينجا ابتدا از چند ويژگي كلي آثار ايشان ياد كرده و سپس شرحي از برخي از مؤلفات آن بزرگوار به دست مي دهيم.
    • ويژگي كارهاي استاد
    ۱- انتخاب بهترين ها. استاد براي تحقيق متون، بهترين ها و سودمندترين آنها را برمي گزيد. بسيار كسانند كه عمري را براي تصحيح متون بي ثمر تلف مي كنند اما آنچه استاد انتخاب كرد و عمرش را بر سر آنها گذاشت، آثاري سودمند بود كه انتشار آنها مي توانست ارزش افزوده اي براي دانش و فرهنگ جامعه داشته باشد و چراغي فراروي علاقه مندان به علم و فضيلت باشد.
    ۲- روش تحقيق استاد محمودي چنان بود كه افزون بر تصحيح متن، با تتبع فراوان در متون، دست به تعليقات گسترده و حواشي طولاني مي زد و چندان مي كوشيد و مي نوشت كه غالب اوقات تعليقات ايشان در حكم يك كتاب مستقل بود. به طوري كه بسياري از محققان بيش از آن كه از متن كتاب هايي كه ايشان تصحيح مي كرد استفاده كنند، از تعليقات ايشان بهره مي بردند. بسياري از اين تعليقات در قالب يك نقد عالمانه از سخني بود كه در متن آمده بود. برخي از اين نقدها چندان مفصل و راهگشا بود كه خود در حكم يك مقاله مستقل بود.
    ۳- يك نكته مهم درباره كارهاي ايشان گزينش درست بود. روزگاري كه هنوز هيچ كدام از مجلدات انساب الاشراف جز سيره نبوي چاپ نشده بود، ايشان با تلاشي شايسته بخش هاي مربوط به اميرمومنان عليه السلام و خاندان طالبيان را در بيروت به چاپ رساند و افق تازه اي در تحقيقات مربوط به تاريخ اسلام گشود.
    ۴- استاد محمودي فرزند مكتب تشيع و دست پرورده عالمان شيعه بزرگ نجف بود. بنابراين افزون به آنكه به متون كهن عشق مي ورزيد، اين عشق علمي خود را در قالب عشق به اهل بيت(ع) ريخته بود. به همين دليل، هرآنچه در دست گرفت و عمرش را صرف آن كرد، متون و كارهايي بود كه به نوعي با اهل بيت(ع) به خصوص مربوط به اميرمومنان عليه الصلاه والسلام بود. اين قاعده هم درباره تاليفات ايشان و هم تحقيقات آن بزرگوار صادق بود. چنان كه تأملي در فهرست كارهاي ايشان، اين نكته را به خوبي نشان مي دهد. برخي از تحقيقات و تاليفات استاد به شرح ذيل اند كه در اينجا به معرفي نمونه هايي از آثار ايشان مي پردازيم:
    نهج السعاده في مستدرك نهج البلاغه: اين اثر از زبده ترين كارهاي علمي مرحوم استاد محمودي است كه قريب سه دهه پيش در بيروت چاپ شد و در سال ها با بازسازي كاملي كه از طرف ايشان بر روي آن صورت گرفت، ضمن چهارده مجلد توسط وزارت ارشاد اسلامي منتشر شد. هدف از نگارش اين اثر تكميل نهج البلاغه و استدراك بر آن بود.
    ترجمه الامام علي بن ابي طالب من تاريخ دمشق: زماني كه استاد دست به تصحيح و چاپ اين بخش از تاريخ دمشق ابن عساكر زد، تنها يك خلاصه اي از آن كتاب منتشر شده بود. ايشان بخش مربوط به اميرمومنان و نيز بعد از آن بخش مربوط به امام حسن و امام حسين عليهما السلام را از آن كتاب با تعليقات و استدراكات بسيار فراوان منتشر كرد. اين كار نيز در روزگار اقامت ايشان در بيروت در سال هاي پيش از انقلاب به انجام رسيد. در سال هاي اخير بخش مربوط به زندگي امام سجاد و امام باقر عليهما السلام نيز توسط ايشان تصحيح شد و به چاپ رسيد.
    انساب الاشراف: دو مجلد از اين كتاب كه از شرح حال ابوطالب آغاز شده و به شرح زندگاني جعفر بن ابي طالب و اميرمومنان و فرزندانش تا قرن سوم مي رسد، كاري است كه استاد تصحيح آن را به عهده گرفتند.
    عبرات المصطفين: اين اثر از كارهاي تاليفي آن بزرگمرد درباره حادثه عاشورا است. ايشان تلاش كرده است تا حادثه عاشورا را بر اساس متون موثق و كهن بازسازي كند. ايشان علاوه بر متن آن نقل ها، طبق معمول حواشي ممتعي هم بر آن افزوده و الحق و الانصاف اثري است شگرف و دقيق كه در مقتل امام حسين عليه السلام فراهم آمده است. كار ديگر ايشان در زمينه كربلا، جمع آوري كهن ترين اشعار سروده شده در رثاي امام حسين تا قرن پنجم هجري در زبان عربي است كه تحت عنوان زفرات الثقلين به چاپ رسيده است. كار علمي ديگر ايشان تصحيح سه مجلد از بحارالانوار در شرح زندگاني اميرمومنان عليه الصلاه والسلام بود. اين سه مجلد يعني مجلدات ۳۴ _ ۳۲ با تصحيح استاد و توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي منتشر شد. ديوان سيدالاباطح ابي طالب كه توسط ابوهفان مهزمي فراهم آمده، جزء كارهاي تصحيحي مرحوم استاد محمودي است. برخي ديگر از آثار تصحيحي استاد عبارت است از:
    زين الفتي في شرح سوره هل اتي/ احمد بن محمد بن علي عاصمي در دو مجلد.
    فرائدالسمطين/ از ابراهيم بن محمد بن مؤيد جويني. در دو مجلد
    شواهدالتنزيل/ از حاكم حسكاني در سه مجلد
    المعيار و الموازنه/ ابوجعفر اسكافي.
    مقتل الامام علي بن ابي طالب/ از ابن ابي الدنيا.
    و آثار فراوان ديگر.
    • ياد آن بزرگمرد
    برجستگي آثار ايشان هيچ گاه براي اهل تحقيق و پژوهش پنهان نبوده است. به همين دليل يك بار كتاب نهج السعاده ايشان به عنوان كتاب سال جمهوري اسلامي معرفي شده و دوبار هم آثار ديگر ايشان توسط كتاب سال ولايت انتخاب شد. به علاوه، شماري از موسسات پژوهشي قم در سال ۱۳۸۳ بزرگداشتي براي ايشان برگزار كردند و آقازاده ايشان به نام محمدجواد كتابي با نام عشق و ايثار درباره آن بزرگمرد فراهم آورد. در اين كتاب مجموعه اي از مقالات و گفتارها پيرامون شخصيت علمي ايشان درج شده است. اين كتاب توسط خانه پژوهش قم به چاپ رسيده است. ايشان روز ۲۷ فروردين ماه سال جاري در سن هشتاد و سه سالگي دار فاني را وداع كرده جان به جان آفرين تسليم نمودند. از استاد فرزنداني شايسته برجاي مانده است كه در حوزه علميه مشغول تحقيق و پژوهش بوده و از آنان آثاري ارجمند به چاپ رسيده است. اكنون به مناسبت اربعين اين بزرگمرد، مراسمي از سوي مراكز پژوهشي حوزه علميه قم در شامگاه پنجشنبه ۴ خرداد جاري (شب جمعه) در مدرسه اميرالمومنين عليه السلام در ابتداي خيابان شهدا برگزار مي شود. شركت دوستداران اهل بيت(ع) در اين مراسم مغتنم خواهد بود.
    * نويسنده و پژوهشگر حوزه تاريخ و انديشه اسلامي
    
    
    رسول جعفريان

http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1080932

http://nasimemarefat.parsiblog.com/

وبگاه نسیم معرفت درخدمت شما