امید وامیدواری
15 بازدید
تاریخ ارائه : 9/12/2014 9:14:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

عنوان  :  امید about
نویسنده :  اصغر صفرزاده
کلمات کلیدی  :  امید، رجاء، یأس، انتظار، غرور

انسان و هر موجود زنده‌ای با امید به‌ آینده‌ای بهتر زنده است و یأس و ناامیدی در مسیر زندگی است که او را از زندگانی بالنده بازداشته به یک عنصر بی‌خاصیت و بی‌تحرک تبدیل می‌کند. در این مقام مطالبی هرچند کوتاه در مورد امید و اثرات آن عرضه می‌شود.   تعریف امیدامید عبارت است از سرور و نشاط قلب به خاطر انتظار آنچه محبوب اوست، به شرط آنکه وقوعش متوقع و منتظر بوده و سببى عقلائى داشته، و انتظار انسان به‌ آین خاطر باشد که اکثر اسباب آن فراهم است. در این صورت نام امید بر این انتظار، صادق است که در این صورت برای رسیدن به آن تلاش خواهد کرد.[1]امید از منظر قرآن و سنتآیات و اخبارى که باعث امیدوارى مى‏شود و ترغیب به آن مى‏نماید بسیار است که بر چند قسم‏ تقسیم می‌شوند: قسم اول: آیات و اخبارى که در آنها از یأس و نومیدى از رحمت خدا نهى شده است.[2]قسم دوم: احادیثى که در خصوص رجاء و امیدوارى وارد شده است. چنانکه از حضرت رسول(ص) روایت شده است که: «خداى تعالى فرمودند که عبادت کنندگان به عبادتى که به امید ثواب من مى‏کنند مطمئن نشوند. به درستى که اگر نهایت سعى خود را در عبادت بکنند و در تمام عمرشان، خود را در مسیر بندگى من به زحمت بیندازند در مقابل آنچه از نعمتهای بهشت من و از درجات والایی که در نزدم است از من مى‏خواهند باز حق عبادت مرا بجا نیاورده‌اند و مقصّر خواهند بود و لیکن باید به رحمت من مطمئن بوده به فضل و کرم من امیدوار باشند و مطمئن و خاطر جمع به حسن ظن به من باشند که هر گاه چنین باشند رحمت من ایشان را در مى‏یابد و خشنودى و آمرزش خود را به‌ آیشان مى‏رسانم و خلعت عفو خود را به‌ ایشان مى‏پوشانم. به درستى که منم خداوند رحمن و رحیم و به‌ این نام خود را نامیده‏ام».[3]قسم سوم: از چیزهائى که باعث امیدوارى مؤمنین است آن است که در آیات قرآنی و احادیث نبوی تصریح شده که ملائکه مقرّب و انبیاء مرسل(ص) براى طایف? مؤمنین طلب مغفرت مى‏نمایند و از خدا آمرزش ایشان را مى‏طلبند[4] و البته دعاى ایشان مقبول درگاه پروردگار است. چنانکه حضرت رسول(ص) فرمودند: «حیات و مرگ من براى شما خیر است. اما در حیات، براى شما احکام شریعت را بیان مى‏کنم و طریقه و آداب را به شما مى‏آموزم و اما بعد از مرگم، اعمالى که از شما صادر مى‏شود بر من عرضه مى‏کنند. آنچه را که دیدم نیک است حمد خدا را مى‏کنم و آنچه را که دیدم بد است طلب آمرزش آن را از خدا مى‏کنم».[5]قسم چهارم: در روایات آمده است که چون بنده گناهى کند ملائکه در نوشتن آن تأخیر مى‏کنند که شاید نادم و پشیمان شود و استغفار کند.[6]قسم پنجم: از امورى که وسیله نجات مؤمنان و باعث امیدوارى گناهکاران است شفاعت پیامبر اکرم(ص) و ائمه طاهرین (علیهم السلام) است. چنانچه خداوند مهربان به آن برگزید? جهانیان وعده داده که شفاعت او را قبول خواهد فرمود. «هر آینه زود باشد که پروردگار تو، این قدر به تو بخشش و عطا کند که تو راضى و خشنود شوى»[7].در تفسیر این آیه بیان شده که «محمد(ص) راضى نخواهد شد که یک نفر از امت او در جهنم باشد».[8]قسم ششم: بشارات و مژده‏هائى که به شیعیان داده شده است که ‌ایشان در جهنم همیشگی نخواهند بود و دوستى پیغمبر و اهل بیت، ایشان را از عذاب خلاص خواهد کرد هر چه قدر گناه که داشته باشند. قسم هفتم: آیاتى که دلالت مى‏کند بر اینکه خداوند عالم آتش جهنم را به جهت کفار خلق کرده و به غیر از دشمنان خدا کسى داخل جهنم نخواهد شد و دوستان خود را به آن مى‏ترساند.[9]قسم هشتم: آنچه که در خصوص وسعت عفو و مغفرت خداوند وارد شده است. در احادیث وارد شده است که «در روز محشر خداوند عالم چنان آمرزش و مغفرت کند که به خاطر هیچ کس خطور نکرده باشد تا اینکه شیطان هم به طمع افتد.»[10]قسم نهم: اخبارى رسیده است که هر بلا و ناخوشى و مرضى که در دنیا به مؤمن مى‏رسد حتى پاى او که به سنگى بخورد کفار? گناه او مى‏شود.[11]قسم دهم: اخبارى که وارد شده است در خصوص اینکه «با وجود ایمان، گناهى ضرر نمى‏رساند. همچنان که با وجود کفر، هیچ عملى نفع نمى‏بخشد.»[12] اینکه گاهی است که خداى تعالى به جهت مقدار ذره‏اى از ایمان، با عمل خوبى از اعمال صالحه، بنده را مى‏آمرزد و داخل بهشت مى‏کند. قسم یازدهم: روایاتی که در تشویق به حسن ظن به خدا رسیده است.[13]قسم دوازدهم: احادیثى وارد شده است که در روز قیامت، کفار و دشمنان اهل بیت رسالت، فداى مؤمنین و شیعیان خواهند شد و گناهان شیعیان را به پاى ایشان نوشته آنها را به عوض ایشان به جهنم خواهند برد. در احادیث اهل بیت وارد است که «ناصبین و دشمنان ما را به سبب ظلمى که به شیعیان ما کرده‏اند و بدى ایشان را گفته‏اند فداى ایشان خواهند کرد».[14]آنچه گفته شد دربار? رجاء و امیدوارى به رحمت و مغفرت بعد از طاعت و عبادت است و بدون آن غرور و حماقت است.[15]امید یا بیم، کدام بهتر است؟!برنامه دین مبین اسلام در مورد حالت خوف و رجا این است که باید یک نوع توازن و تعادلى در این دو صفت ایجاد شود.[16]جامى گوید:غرّه مشو که مَرکب مردان مرد را             درسنگلاخ بادیه، پى‏ها بریده‏اندنومید هم مباش که رندان جرعه نوش           ناگه به یک ترانه به منزل رسیده‏اندبلى، چون معاصى و غرور بر مردم، بخصوص بر مردم این زمان، غالب است شایسته‏تر است که خوف بر آنان غلبه داشته باشد؛ به شرط آنکه آنان را به ناامیدى و قطع عمل نکشاند بلکه ‌ایشان را به عمل وادارد و شهوات را بر آنها تلخ و ناگوار سازد و آنان را به کناره‏گیرى از دنیا فرا خواند. پس با وجود غلب? معاصى بر طاعات شکّى نیست که خوف شایسته‏تر است. البتّه پیش از آنکه مُشرف بر مرگ شده باشند و امّا در وقت مردن مفید به حال آنها این است که رجاء و خوش گمانى غالب باشد، و انسان به اخبارى که در زمینه رجاء و امیدوارى رسیده مشغول گردد تا شوق لقاء حضرت ذو الجلال بر او فزونى گیرد و از ملاقات با پروردگار هراسان نباشد. زیرا که خوف فی نفسه از صفات نیک نیست بلکه تازیان? عمل است و به‌ این خاطر بر آن سفارش شده که آدمى را از شهوات و معاصى باز دارد و چون وقت عمل بپایان رسد دیگر وجهى براى وجود آن باقى نمی ماند تا مایه کدورت لقاء محبوب و لذت انس با او گردد. بلکه در این حال ضررش بیش از نفع آن است و بخاطر همین گفته شده که عمل بخاطر رجاء، بالاتر از عمل بخاطر خوف است. زیرا رجاء، محبت انسان را به معبود زیادتر مى‏گرداند و لذت انس با او را بیشتر مى‏نماید.[17]راههای تقویت امید1ـ توجه در آیات و روایات مرتبط: بررسى آیات[18] و اخبارى که درباره فضیلت رجاء وارد شده مخصوصاً دقت در عباراتى که در ادعیه ائمه هدى علیهم السّلام آمده[19] براى کسى که در جستجوى رجا است داروی نیکویی است.[20]2ـ تأمل و تفکر در نعمتهای بی پایان خداوند: یعنی در نعمتهاى شگفت‏آور او که در این دنیا نصیب بندگان خود کرده، تأمّل و تفکّر کند که چگونه خداوند آنچه را که براى ادام? زندگى آنها ضرورى است آماده ساخته است بلکه هیچ چیز جزئى را که گاه و بی‌گاه بدان محتاج‌اند و بودن آنها بهتر است رها نکرده است. بالاترین چیزى که باعث امیدوارى بندگان می‌شود این است که خداى تعالى خیر محض است و هیچ شرّى در او وجود ندارد و بخشایند? على الاطلاق است و خلق را آفریده تا بر ایشان جود و احسان کند.  از خیر محض جز نکوئى ناید            خوش باش که عاقبت نکو خواهد شد[21]3ـ ایمان: حضرت یعقوب(ع) به فرزندان خود گفت: «اى فرزندان، بروید (به سرزمین مصر) و از حال یوسف و برادرش تحقیق کنید و از رحمت بى‏منتهاى پروردگار ناامید نباشید که هرگز به غیر از افراد کافر هیچ کس از رحمت خداوند مأیوس و ناامید نمى‏شود».[22]4ـ حب الله : نزدیکترین بندگان به خدا کسى است که او را بیشتر دوست داشته باشد. زیرا دوستى امید را در دل افزون مى‏کند. چرا که دوستدار، مشتاق و امیدوارِ وصال به محبوب خویش است.[23]  آثار امید1ـ افزایش محبت : همانطور که قبلاً اشاره شد.[24]2ـ مراقبه بر اعمال خود: در روایت آمده که هر کس امیدوار بچیزى باشد در طلب آن بکوشد و هر کس از چیزى بترسد از آن گریزان است.[25]3ـ احساس لذت از مناجات با خدا: از دیگر آثار امید احساس لذت از رو به خدا کردن و بهره‏مندى از مناجات او و خشوع در تملّق اوست.
[1] ـ جباران‏، شیخ محمدرضا؛ اخلاق (ترجمه‏ى اخلاق)، انتشارات هجرت،‏ چاپ : چهارم‏،: 1378 ش، ص : 380 ؛ فیض کاشانى،‏ ملا محسن؛ المحجة البیضاء، تصحیح و تعلیق، على اکبر غفارى، چاپ: دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ : چهارم‏،1417ق، ج 7، ص 249; نراقى‏، ملا مهدى؛ جامع السعادات‏، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت‏، چاپ : چهارم‏،: تصحیح و تعلیق، سید محمد کلانتر ج 1، ص 290[2] ـ زمر:53[3] ـ کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیة،چاپ ششم،1375ش،ج2،ص71،ح1[4] ـ غافر:77[5] ـ علامه مجلسى؛ بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بیروت - لبنان، 1404 ق ،ج17،ص149،ح45[6] ـ کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیة،چاپ ششم،1375ش،ج2،ص437،ح1 و2[7] ـ ضحی:5[8] ـ طبرسى فضل بن حسن‏؛ مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، تحقیق: با مقدمه محمد جواد بلاغى،‏ انتشارات ناصر خسرو، چاپ: سوم‏،1372 ش‏، ج10،ص765[9] ـ زمر:16؛آل عمران:131؛اللیل:15 ـ 16[10] ـ فیض کاشانى،‏ ملا محسن؛ المحجة البیضاء، تصحیح و تعلیق، على اکبر غفارى، چاپ : دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ : چهارم‏،چاپ دوم،ج7،ص264[11] ـ همان ص259[12] ـ کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیة،چاپ ششم،1375ش،ج2،ص463[13] ـ بحار، علامه مجلسى؛ بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بیروت - لبنان، 1404 ق‏،ج70،ص395[14] ـ علامه مجلسى؛ بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بیروت - لبنان، 1404 ق‏، ج7،ص190،ح51[15] ـ نراقى‏، ملا احمد؛معراج السعادة، انتشارات هجرت ،چاپ : پنجم‏‏،1377 ش، صص:203 ـ 209[16] ـ کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیة،چاپ ششم،1375ش، ج : 2 ص : 87،ح6[17] ـ ملکى تبریزى‏، ؛میرزا جواد آقا؛ أسرار الصلاة، رضا رجب زاده، انتشارات پیام آزادى‏، چاپ : هشتم،‏1378 ش ،ص :  257 ؛ مجتبوى‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامى،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج2،ص316[18] ـ همچون سوره حجر:56،شوری:28و...[19] ـ مانند دعای کمیل،ابوحمز? ثمالی و...[20] ـ نراقى‏، ملا احمد؛معراج السعادة، انتشارات هجرت ،چاپ : پنجم‏‏،1377 ش ،صص :214و  215 ؛ ملکى تبریزى‏، ؛میرزا جواد آقا؛ أسرار الصلاة، رضا رجب زاده، انتشارات پیام آزادى‏، چاپ : هشتم،‏1378 ش ص254[21] ـ مجتبوى‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامى،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج : 2  ص :  318 ؛ جباران‏،محمدرضا؛ اخلاق (ترجمه‏ى اخلاق)، مؤسسه‏ى انتشارات هجرت‏، چاپ : چهارم‏،1378 ش ،ص :  386 ؛ نراقى‏، ملا احمد؛معراج السعادة، انتشارات هجرت ،چاپ : پنجم‏‏،1377 ش صص :214و  215[22] ـ یوسف:87[23] ـ مجتبوى‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامى،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج : 2  ص :  315[24] ـ ملکى تبریزى‏، ؛میرزا جواد آقا؛ أسرار الصلاة، رضا رجب زاده، انتشارات پیام آزادى‏، چاپ : هشتم،‏1378 ش، ص :  257[25] ـ ترجمه‏اخلاق ص :  382 ؛ ملکى تبریزى‏، ؛میرزا جواد آقا؛ أسرار الصلاة، رضا رجب زاده، انتشارات پیام آزادى‏، چاپ : هشتم،‏ 1378ش، ص :  244  . سایت پژوهشکده باقرالعلوم ع
http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=36058


http://nasimemarefat.parsiblog.com/

وبگاه نسیم معرفت درخدمت شما