امیدواری
58 بازدید
تاریخ ارائه : 9/27/2014 4:06:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

امیدواری

امید در سلامت روانی انسان نقش مهمی بر عهده دارد. امید، به زندگی انسان معنا می بخشد و هنگام هجوم مشکلات، ناملایمات، رنج ها و اندوه ها و مصایب و ناگواری ها، از فروپاشی روانی انسان جلوگیری می کند و مانع استیلای یأس و دل سردی بر انسان می گردد. بدون امید، زندگی، بی معنا، تلاش ناموجّه، و اضطراب و افسردگی حضور موجّه پیدا می کنند و سیاهی و تاریکی و ابهام افق آینده را می پوشاند. از این رو، امید ربطی به آنچه گذشته است ندارد، جز به لحاظ نتایج بعدی آن.از سوی دیگر، منشأ اصلی امید نیز لذت و شیرین کامی و راحتی است که برای خود انسان حاصل شود، ولی بالعرض. این حالت به چیزهای دیگری هم نسبت داده می شود.برای مثال، گاهی توجه می کند به نعمتی که باعث لذت و راحتی انسان خواهد شد و به آن نعمت دل می بندد و امیدوار می شود، و گاهی توجه می کند به کسی که این نعمت را به وی می دهد و امیدش به اوست، یا به زمان و مکانی که از آن نعمت بهره مند خواهد شد. در این صورت، می تواند امید خود را به آن زمان یا مکان نسبت دهد. ولی آنچه متعلّق اصلی و منشأ نخستین پیدایش این حالت در نفس انسانی است همان التذاذ و تمتّعی خواهد بود که برای انسان فراهم می شود؛ یعنی علت آن، درونی و مربوط به خود انسان است(محمدتقی مصباح، اخلاق در قرآن، ج3، ص400).


محقّق نراقی (ملّا احمد) می گوید: «ضدّ یأس از رحمت خدا، امیدواری به اوست که آن را صفت رجا گویند و «رجا» عبارت است از: انبساط سرور در دل به جهت انتظار امر محبوبی، و این سرور و انبساط را وقتی "امیدواری" گویند که آدمی بسیاری از اسباب رسیدن به محبوب را تحصیل کرده باشد»( احمد نراقی، معراج السعادة، نشر امین، رشیدی، ص149). نکته ای که لازم به ذکر است اینکه آیات شریفه به این حقیقت تصریح کرده اند که منشأ ناامیدی، غفلت از خدا و آیات اوست و این به نوبه خود، معلول آن است که شناخت درستی از او ندارد و بنابراین، شناخت معرفت به عنوان یک مقّدمه و شرط لازم در پیدایش حالت «رجا» نقش دارد و «رجا» حالتی است از نوعی معرفت و خداشناسی که در نفس انسان حاصل می گردد و منشأ آثار عملی می شود؛ یعنی در واقع، امید به لقای خدا و ناامیدی از آن، پس از شناخت و معرفت، که طبعا ریشه دارتر و مبنایی تر است، به عنوان علت و اساس دست زدن به اعمال زشت و زیبا و اساس صلاح و فساد انسان و در نهایت، عامل وصول به پاداش و کیفر اخروی مطرح می شود(محمدتقی مصباح، پیشین، ص 405).


بنابراین، امید به لقای خدا از یک سو، اثر و معلول شناخت است و در اثر ضعف معرفت و وجود غفلت از خدا و قیامت زوال می پذیرد؛ و از سوی دیگر، علت و عامل مؤثر در تغییر رفتار انسان و در نهایت، وصول وی به سعادت ابدی است و نبود آن موجب بحران روانی و شقاوت جاودانی خواهد بود.

چند نکته درباره امید


الف) با توجه به آنچه از آیات گذشت، رجا یک حالت روانی است که در آن، توجه به آینده ملحوظ است و منشأ پیدایش این حالت در انسان می شود. توجه به اینکه در آینده می تواند از نعمت هایی بهره مند شود و از این رو، احساس خوشایندی در دل او زنده می گردد، و او را به تلاش و حرکت وامی دارد.
ب) انسان معتقد و مؤمن چنین می اندیشد که خداوند می تواند در آینده او را از نعمت هایی بهره مند سازد، و همین منشأ امید او به خدا می گردد و در حدّ کامل تر، به اینجا می رسد که تنها این خداست که می تواند در آینده، وی را بهره مند سازد و این اندیشه سبب می شود تا تنها دل به خدا ببندد و این از جمله صفات بارز و برجسته انسان وارسته خداشناس است.
ج) رجا و امید جزو صفات ضروری است که انسان مصمّم به حرکت در مسیر کمال و سلامت روانی، واجد آن می شود و نبود آن در واقع، نقصی در خصایل انسانی و روانی به شمار می آید که تأثیر ناخوشایند خود را بر رفتار وی و در نهایت، بر سعادت و معنویت وی خواهد نهاد. در واقع، امید به منزله نیروی اجرایی برای حرکت است که عامل مستقیم تلاش ها و رفتار انسان می باشد؛ یعنی می توان گفت: به طور کلی، همه رفتارهای انسان آثار و جلوه های این نیروی گرایشی روانی است(همان، ص 410).

آثار امیدواری و مطلوب اندیشی


الف. رهایی از به بن بست رسیدن:


انسان امیدوار هرگز خود را در بن بست نمی یابد و همواره در عمق تاریکی های مشکلات زندگی و مصایب و ناملایمات روزانه، به سوی روشنایی پیش روی خود حرکت می کند. شاید یکی از اسرار اینکه در اسلام و دیگر ادیان الهی، خودکشی ممنوع اعلام شده همین باشد که با امیدواری به خدا منافات دارد. خودکشی نشانه رسیدن به نهایت یأس و نومیدی است، حاکی از اعتقاد به بسته شدن همه درها و تسلیم شدن در برابر مشکلات زندگی است. اسلام به انسان اجازه نداده است که درباره هستی خود و دیگران و امور چنین بیندیشد، بلکه به انسان ها می آموزد که خدا انسان را به حال خود وانگذارده، دایم با اوست.قرآن درباره نهی از ناامیدی می فرماید: (قُل یَا عِبادِی الَّذینَ اَسرفُوا عَلی اَنفُسهِم لاَ تَقنطُوا مِن رَحمةِاللّه) (زمر:53) بگو: ای بندگان من، که برخود اسراف و ستم کرده اید! از رحمت خداوند نومید نشوید.در آیه دیگر، یأس از رحمت خداوند را به شدت مورد نکوهش قرار داده، این کار را مساوی کفر و گم راهی معرفی می کند: (مَن یَقنُط مِن رحمةِ ربِّه اِلّا الضّالَّون) (حجر: 56) جز گم راهان، چه کسی از رحمت پروردگارش مأیوس می شود؟!یا در جایی می فرماید: (وَ لا یَیأسُ مِن رَوحِ اللّهِ الاَّ القُومُ الکافِروُنَ) (یوسف: 87) از رحمت خدا مأیوس نشود؛ جز گروه کافران.

ب. افزایش انرژی روانی:


این واقعیت تجربه شده است که در یک مسابقه دو یا اسب سواری یا دو میدانی، وقتی علایم خط پایان آشکار می شوند، انرژی روانی شرکت کنندگان در مسابقه، به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد. کسی که تا پیش از این، انرژی خود را تمام شده احساس می کرد، با پی بردن به اینکه به خط پایان نزدیک شده است، جانی دوباره می گیرد و گام های آخر را با سرعت و توان بیشتری می پیماید.ممکن است بتوان قضیه را این گونه تحلیل کرد که با نزدیکی به خط پایان، امید بیشتر می شود؛ امید به برنده شدن و به پایان رساندن مسابقه، امید به نمایش گذاشتن توانایی های خود. امید این اثر را دارد که انرژی روانی انسان را افزایش می دهد و موجب می شود که انسان بر تلاش خود برای رسیدن به مقصود بیفزاید.

ج. کاهش ترس و اضطراب:


هر کس امید به بهبودی امور و اصلاح کارها را از دست بدهد، نسبت به آینده و سرانجام کار دچار ترس و اضطراب می شود. چیزی که می تواند از ترس او کم کند و به اضطرابش خاتمه دهد امیدواری است. برای فرد مذهبی باورمند به شناخت ها و ارزش های اسلامی، که می داند سر رشته همه امور در دست خداست و او قادر بر هر کاری است و می تواند بدی ها را به نیکی بدل نماید و انسان را از خواری گناه با «توبه» به اوج عزّت و سربلندی بندگی برساند، خداوندی که می تواند کائنات را با سرانگشت حکمت و تدبیر بچرخاند و اداره کند، برای چنین انسانی، کم ترین دلیلی برای ناامیدی وجود ندارد. حضرت علی(علیه السلام) در حدیثی در این باره می فرماید: «آگاه باش! هر بلایی انتظار آن است که روزی برطرف شود؛ زیرا این یادآوری و ایجاد امید، به فرج و گشایش امور نزدیک تر است و نسبت به از میان رفتن اندوه و اضطراب و رسیدن به مقصود، شایسته تر».

سازو کار ایجاد امیدواری


ایجاد امید به زندگی و حل مشکلات و خوش بینی در مراجعان یکی از جنبه های مهم در مشاوره و درمانگری است. مشاوران متعهد و آگاه به مبانی دینی می توانند تا حد زیادی بر انتظارات مراجعان تأثیرگذار باشند و این امر بدان دلیل است که معمولا مراجعان با توجه به شرایطی که با آن مواجهند، تجربه اندکی دارند. آن ها از آمار کسانی که از مشکلات نجات یافته اند بی اطلاعند و از قدرت خداوند برای حل مشکل آنان غافل گشته اند و بیشتر به جنبه منفی مشکلات توجه می کنند و این باعث یأس و ناامیدی در آن ها می شود.سازوکار اثرگذاری به این صورت است که انتظارات مثبت می تواند باعث ایجاد انگیزه در مراجعان و بیماران برای تلاش در جهت بهبودی گردد. امید می تواند اثر مثبتی بر مشکل فردی داشته باشد. مشاوران می توانند امکانات بالقوّه عقلی و عاطفی ـ روانی مراجعان را به فعلیت برسانند و به منظور درمان آنان از ایجاد امید به زندگی، بهره ببرند. شاید بتوان گفت: معروف ترین شیوه ایجاد امید به بهبودی که برای درمان بیماران جسمی - روانی به کار گرفته شده استفاده از «دارونماها» بوده است. «دارونما» ماده بی اثری است که هم تأثیرروانی دارد و هم تأثیر فیزیولوژیک. نقش این دارونماها ایجاد امید به بهبودی است. حال اگر مشاور بتواند در برخورد با مراجعان، آنان را به یک تکیه گاه عظیم و پایدار متوجه سازد و نسبت به رحمت پروردگار امیدوار کند، بهترین و آسان ترین و ساده ترین راه را در حل مشکلات مراجعان برداشته است.

http://www.omidvarane.blogfa.com/

http://nasimemarefat.parsiblog.com/

وبگاه نسیم معرفت درخدمت شما