امام چگونه در حوزه علمیه، علم زعامت برافراشت؟
23 بازدید
تاریخ ارائه : 9/3/2014 6:09:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

  امام چگونه در حوزه علمیه، علم زعامت برافراشت؟

درنگی بر ویژگی های شخصیتی حضرت امام خمینی(ره)

  امام چگونه در حوزه علمیه، علم زعامت برافراشت؟  

  شاید تمامی بزرگان حوزه همانند امام راحل نسبت به آیات و روایات و سیره عملی معصومین علیهم‏السلام درباره جهاد و سایر امور اجتماعی و سیاسی آگاهی داشته اند؛ اما هیچ یک مانند امام این امور را در متن جامعه ارائه نکردند. 

 خبرگزاری حوزه/ امام خمینی در حوزه علمیه قم و نجف، روشی متمایز از دیگران برگزید. او که در سوابق تحصیلی و تدریسی، چه بسا از برخی بزرگان معاصر خویش هم ناشناخته‏تر بود، به یکباره علَمی برافراشت که تا فتح کرسی عزّت و زعامت شیعه پیش رفت. امام چه وی‍ژگی‏هایی داشت؟ آیا علمیّت و شیوه اجتهاد وی، چنین پیامدی داشت یا فهم او از روح دین یا زمان شناسی و آگاهی عمیق وی از تحولات عصر خویش، سبب چنین موفقیتی برای وی شد؟

اعلمیّت و اجتهاد

تشکیل حکومت اسلامی پس از پیروزی انقلاب و تصدی مدیریت کلان توسط فقه شیعه، سؤالات و چالش‏های فراوانی پیش روی شیوه تفقّه کنونی نهاد و پس از آن بود که امام نیز در پیام منشور روحانیت، بر نارسایی اجتهاد رایج برای اداره اجتماع، صحه گذاشت و فرمود: «روحانیت تا در همه مسائل و مشکلات، حضور فعّال نداشته باشد، نمی‏تواند درک کند که اجتهاد مصطلح، برای اداره جامعه کافی نیست». با وجود شکل‏گیری برخی حرکت‏های علمی و نظریات نوین در قم،‌ تا تأسیس سبکی تکامل‏یافته در اجتهاد که پاسخ‏گوی نیازهای کنونی جامعه باشد، فاصله بسیاری است. بنابراین، امام را از این دیدگاه، می‏توان عامل ایجاد شرایطی دانست که به مکتبی جدید در فقاهت شیعه، ختم خواهد شد.

فهم روح دین

وقتی به سخنان امام و سیره حکومتی وی مراجعه می‏کنیم،‌ نوع برداشت‏های وی از مقاصد شریعت و اولویت‏های شارع مقدس، مثال‏زدنی و کم‏نظیر است؛ مانند تأکید بر عدالت‏خواهی و ظلم‏ستیزی که در کلمات امام، فراوان به چشم می‏خورد. شاید تمامی فقها و بزرگان حوزه نیز همانند امام راحل نسبت به آیات و روایات و سیره عملی معصومین علیهم‏السلام درباره جهاد و امر به معروف و نهی از منکر و سایر امور اجتماعی و سیاسی آگاهی داشته اند؛ اما هیچ یک مانند امام این امور را در متن جامعه ارائه نکردند.

شاید این خلأ تا حد زیادی، ناشی از شرایط زمان و تسلط حکومت‌های ظالم وقت بود که هیچ‏گاه در مسائل مربوط به حکومت، نظر فقها را نمی‏خواستند و جز در مقاطع محدودی، اجازه مداخله به ایشان نمی‌دادند و این سنت تاریخی به‏تدریج، به ترکیبی جدید از نظام اولویت موضوعات در آثار فقها انجامید و بر نوع نگرش فقیهان معاصر نیز تأثیری شگرف گذاشت و از این طریق، کم‏کم پرداختن به مسائل فردی و عبادی و فاصله‏گیری از مباحث اجتماعی و حکومتی به رویه‏ای پذیرفته شده در بین علما تبدیل شده بود.

زمان‏شناسی و آگاهی از تحوّلات زمانه

آن‏چه در بین بخشی از مجامع حوزوی ما در طول تاریخ به عنوان یک آسیب مؤثّر جلوه کرده و پیامدهای تلخی را هم به دنبال داشته، ناآگاهی از جریانات سیاسی و اجتماعی و فقدان فراست و تیزبینی در این‏گونه مسائل بوده است.

امام از همان دوران جوانی سعی در شناخت دقیق حوادث سیاسی زمان خویش داشت و برای استماع مذاکرات مجلس شورای ملی، از قم به بهارستان می‏رفت و با مرحوم مدرس و کاشانی ملاقات و گفت‏وگو می‏کرد و روزنامه‏ها را با دقت از نظر می‏گذرانید؛ موضوعی در حوزه‏های علمیه آن وقت، رایج نبود و کاری عبث تلقی می‏شد. وی از همان ابتدای جوانی با جریانات سیاسی مختلف و پشتیبانان غربی آنها و نقاط ضعف و قوت حرکت‏های اصلاحی و انقلابی مختلف، آشنا شد و این تیزبینی و جریان‏شناسی، آن‏گاه که با فهم عمیق از اهداف شریعت تلفیق می‏شد، مواضعی را به‏دنبال داشت که برای بسیاری از تحصیل‏کردگان حوزه‏های علمیه، تازگی داشت. بنابراین، شناخت زمان را نیز می‏توان یکی از وجوه تمایز امام نسبت به دیگر بزرگان حوزه دانست.

شخصیت اخلاقی

پیشبرد یک نهضت اجتماعی، آن هم در سطحی وسیع و ماندگار، نیازمند رهبرانی با روحیات ایثارگرانه، شجاعانه و خالصانه است. امام هر قدر هم که بصیرت به خرج می‏داد و از فهم دین کمک می گرفت، تا وقتی اخلاص و شجاعت را در وجود خویش فراهم نیاورده بود، امکان ایجاد چنین تحولی وجود نداشت.

امام، ضمن بهره‏مندی از اخلاصی مثال‏زدنی، از شجاعتی شگفت‏آور نیز برخوردار بود و بی‏توجه به تکالیف شرعی، برکنار نمی‏نشست و به رهنمودها و توصیه‌های کلی، اکتفا نمی‏کرد؛ بلکه کوله‏بار مبارزه را بر دوش می نهاد و به وسط میدان می‏آمد و تمام هزینه‏های آن را نیز می‏پرداخت و اگر لازم بود، از جان و مال خویش می‏گذشت و حتی آبرو و شأن خود را نیز در معرض ذبح قرار می‏داد. هنگامی که بعضی، درب خانه‏های خویش را از ترس حملات گارد رژیم بر مردم بی‏پناه می‏بستند و از اظهارنظر پیرامون مسائل سیاسی به دلیل بخش‏نامه‏های ساواک، پرهیز می‌کردند و مدارا با رژیم را ابزاری برای حفظ جایگاه مذهبی خویش می‌دیدند و تحقق مفاهیم عدالت‌خواهانه قرآنی و روایی را به زمان ظهور ارجاع می‏دادند و به طور کلی امور حکومتی و سیاسی را وظیفه خود نمی‏دانستند، امام، پیش گام در عرصه مبارزه شد و تمام تبعاتش را نیز به جان خرید و البته سنت الهی بر این بود که به اوج عزّت نیز دست یابد.

منبع: ویژه نامه پرسمان(امام خمینی، شاخص انقلاب)

http://nasimemarefat.parsiblog.com/Posts/2079/

وبگاه نسیم معرفت در خدمت شما